Те сонував

Те сонував,

молчешкум си кажувавме тајни.

Те сонував,

сé си кажавме, а збор не изустивме.

Те сонував,

ме љубеше.

Те сонував,

од очи ти искреше страст.

Те сонував,

со поглед се разбравме.

Те сонував,

над облаци летавме, а приземјени бевме.

Те сонував,

и само сонот ми остана.

Се разбудив,

и пак сме туѓи.

Те сонував, мој беше.

А не си.

Пат кон самиот себе

            

             Животот на секој човек е пат кон самиот себе. Ниту еден човек не бил целосно самиот тој, туку секој се стреми да стане тоа – некој несвесно, некој појасно, кој како што умее. Не постои друга реалност освен онаа што ја имаме во самите себе. Затоа повеќето луѓе живеат толку нереално – бидејќи ги сметаат за реалност сликите надвор од себе, а на својот сопствен свет во себе не му дозволуваат да дојде до израз. А толку многу имаме да научиме од самите себе.

            Се чини, светот решил да дели на две главни нешта. Станува збор за некое непишано правило кое сите ние мора да го следиме. Да делиме на едни и други. Сите знаат дека постојат два типа на луѓе. Кои се тие? Прашајте кој било.  Сите ќе ви одговорат добри и лоши. Едните се оние кои се ценети од сите и сите ги сакаат  во нивна близина. А другите? Кои се, всушност лошите луѓе? И дали ги имаме во наша близина? И зошто баш лоши? Понекогаш размислувам дека одредени луѓе се релативно лоши. Релативно. Да, тоа е зборот. На пример, има луѓе кои се лоши за една група на луѓе, а пак, за друга се најдобри на цел свет. Дали за една мајка детето може да биде лошо? Или пак за едно дете мајката може да биде лоша?

          Сепак, кога станува збор за некоја личност, при описот на таа личност ќе се каже дека е многу добра. Или пак дека е лоша. Од каде е таа генерализација или поделба? Личноста како личност може да поседува и добри и лоши карактеристики. Некој повеќе, некој помалку, но не може, не е возможно една личност да биде само добра за сите, а друга да биде лоша во целиот тек на својот живот.

            Општеството решило да ги дели луѓето на добри и лоши. Нека биде така. Да почнеме со лошите луѓе. Општо се прифатени како лоши. но, мора да се размисли и од друга гледна точка. Доколку не би постоеле лошите, не би знаеле да ги цениме добрите. И животот не би бил интересен. Барем, јас така размислувам. Токму заради лошите луѓе, знаеме да се бориме, мораме да се бориме, да успееме во животот. Затоа што тие луѓе се лоши само за нас. И од нив добиваме мотивација. А за некои други пак, баш тие истите луѓе се добри. без разлика, секогаш е релативно индивидуално.

            При анализата, добрите луѓе се сепак општо прифатени добри. Тие се оние луѓе кои во секој момент би помогнале. Некогаш би се рекло дека тие луѓе се успешни на секое поле од животот. Имаат добри семејни врски и односи. Кариера или професија на која им завидуваат. И совршен партнер. А кои се нивните карактеристики, нивните лични карактеристики, палетата на особини? Благородни се. Не им треба причина за да направат добро дело, би направиле добро дело само за да си го исполнат своето срце со среќа. Тие се среќни кога и другите се среќни. Не завидуваат, затоа што нив нема да им пречи доколку другите имаат повеќе, се посреќни. Сепак мислам дека блгородноста е една од нивните клучни особини за да се карактеризираат како добри. Таквите луѓе се посакувани во сечие друштво. Како светлина која се појавува на темно место. Зрачат со харизма. Што би рекле старите „како лепче се добри“. Овие луѓе ни го разубавуваат светот. Без нив светот би бил само мрачно место во кое сме принудени да постоиме. Без нив не би бил светот таков каков што е. Денот би бил празен, темен, битка за опстанок, за преживување.

            Да не се ограничуваме. Може да се згреши. Не секогаш ги познаваш доволно луѓето околу тебе. Секој може да згреши во проценката. Треба сите да се прифатиме какви што сме, да бидеме она што длабоко во нас сме, и да дозволиме она човечкото во нас да не води низ животот. Само така ќе се оттргнеме од стегите на општеството и ќе го бараме само доброто во сите. Само така ќе успееме. Животот е премногу краток за да бидеме лоши.

И останатите демони

Нема поголема болка од чувството на стари, изгниени соништа

Поради стравот од неуспех си ги потиснал длабоко во себе.

Се насобрало купиште прашина на дамнешните сеништа

И останатите демони кои се бореле во тебе.

Ја кинеш пајажината на влезот од детските сни

И се чудиш на одамна замрачените дни.

Го будиш детето во твоето срце и заигруваш

Заигруваш од болка, заигруваш од жал, заигруваш.

Врискаш, пиштиш, сакаш да се вратиш.

Кај ми заминаа соништата?

Кој ми ги изгази желбите?

Кој ми ја изгаси страста?

Суптилно ги бришеш солзите што надојдоа

Како поплава на сив и уморен ден.

Ги криеш од детето во твоето срце

И замижуваш на стапките врз душата.

Нема поголема болка од чувството на стари, изгниени соништа

Поради стравот од неуспех си ги потиснал длабоко во себе.

Се насобрало купиште прашина на дамнешните сеништа

И останатите демони кои се бореле во тебе.

ANNABEL LEE

By Еdgar Аllan Poe

It was many and many years ago,

In a kingdom by the sea,

That a maiden there lived whom you may know

By the name of Annabel Lee;

And this maiden she lived with no other thought

Than to love and be loved by me.

I was a child and she was a child,

In this kingdom by the sea,

But we loved with a love that was more than love - 

I and my Annabel Lee—

With a love that the wingèd seraphs of Heaven

Coveted her and me.

And this was the reason that, long ago,

In this kingdom by the sea,

A wind blew out of a cloud, chilling

My beautiful Annabel Lee;

So that her highborn kinsmen came

And bore her away from me,

To shut her up in a sepulchre

In this kingdom by the sea.

The angels, not half so happy in Heaven,

Went envying her and me—

Yes!—that was the reason (as all men know,

In this kingdom by the sea)

That the wind came out of the cloud by night,

Chilling and killing my Annabel Lee.

But our love it was stronger by far than the love

Of those who were older than we—

Of many far wiser than we—

And neither the angels in Heaven above

Nor the demons down under the sea

Can ever dissever my soul from the soul

Of the beautiful Annabel Lee;

For the moon never beams, without bringing me dreams

Of the beautiful Annabel Lee;

And the stars never rise, but I feel the bright eyes

Of the beautiful Annabel Lee;

And so, all the night-tide, I lie down by the side

Of my darling—my darling—my life and my bride,

In her sepulchre there by the sea—

In her tomb by the sounding sea.

Кога ќе пораснам, сакам да бидам дете

          Има моменти во животот кога на ум, онака од нигде никаде, ти слетува идеата за егзистенцијалното прашање на своето битисување - кој сум јас, всушност. Каде сум и каде одам? Побитно, каде сакам да одам. Некаде далеку, претпоставувам.

          Во принцип, секој еден знае од прилика каде сака да оди, каде сака да стигне во одреден дел од животот. Или барем, до крајот на животот. Сите имаат некаков план, некаква идилична слика за иднината. И се работи секој ден на тој план, на секој чекор кој би требало да нé однесе до таму. Каде, ќе прашам? На некое далечно место? Во некоја туѓа држава?

          Всушност, она што ме фасцинира е тоа што на прашањето „Каде сакаш да стигнеш?“, многу често слушам географска одредница, наместо цел. Па, нели и тоа е суштината? Не, грешка е поставено прашањето. Треба да биде: „Што сакаш да ДОстигнеш?“. Фактички, да стигнеш до нешто. Или некого. За кого-како. 

          Опкружени со едноличноста на секојдневието, понекогаш се случува да подзаборавиме по малку на таа наша поставена цел. Многу почесто од тоа, се забораваат детските сништа и амбиции. Колку од нас сакаа да бидат доктори кога ќе пораснат? Колкумина од нас сакаа да станат космонаути кога ќе пораснат? Колкумина од нас сакаа да станат нешто кое не станаа? Зошто? Невозможно е? Не е. Недостижно е? Не е. Каде е тогаш проблемот?

          Се чини како да сме ја согледале реалноста и сме фатиле некој друг пат. Некој пат кој ни се чинел почист, со помалку пречки, полесен за одење. Во сржта на човечкото битие е вкоренета резистентноста, отпорноста и одбивноста кон промени. Толку многу се загнездуваме во оптималната, навидум, положба и остануваме во неа со денови, години, ако не и децении, без да согледаме дека точно таа летаргија и одбивност не „брани“ од шанси за нешто ново, искуство или пријателство, победа или неуспех, не е битно. А токму она што треба е да се држиме чисто и смело на оние цели зацртани уште од детството. Тие се длабоко искрени желби и не се невозможни. И на нив треба да се работи со истиот жар со кој сме се замислувале кога сме биле деца.

          Впрочем, и клише е веќе да кажам дека она за кое најмногу се бориш е најслатко. Она што лесно доаѓа, лесно и си заминуваа. Можам да ви напишам уште илјадници клишеа за ова. Чуму? Јасно е веќе. Летаргични сме, да не речам мрзливи, отпорни на секаква промена. Менталитетот на народот од овој регион е таков. Ќути, има и полошо. Ограничени сме. Сами си поставуваме граници. Јас не можам. Јас не сакам. Не ми дозволуваат. Секогаш некој друг ни е крив, иако знаеме дека самите сме си виновни.

          Знаете колкава е детската тврдоглавост за да направат нешто? Конкретно за да достигнат чоколадо ставено еден метар над нив. Прво ќе посегнуваат. Неколку пати. Кога ќе увидат дека не можат така, ќе потскокнат. Ќе потскокнуваат извесен период. Ќе му го потфатат крајчето на чоколадото, ама не можат да го симнат. Ќе земат некој подолг објект (тепалче за муви, книга, лажица, што ќе им се најде на повидок). Ќе пробаат и така. Не бива? Не бива. На крај ќе им текне да се качат на нешто. И ќе најдат нешто, и ќе се качат, и ќе го достигнат чоколадото, и ќе го земат и ќе го изедат. И ќе се насмеат... Тоа е тоа што ни фали. Детска посветеност и безусловна упорност. Ако сакаш нешто што го немаш, мораш да направиш нешто што не си направил.

https://www.youtube.com/watch?v=TH725NRfbF8

          Оние кои нé спречуваат во нашите соништа сме самите ние. Оние кои ставаат граници сме исто така, самите ние. За дете нема граници. Нема граници на соништа, за нив сé е возможно. Зошто тогаш дозволуваме општеството да ни ги урне надежите и да ни ги окова крилјата?  

          Нареден пат кога ќе бидете во близина на дете, прашајте го што сака да биде кога ќе порасне, и ќе ја видите жарта, искрена, искри што фрла. Јас, од друга страна, кога ќе пораснам, сакам да бидам дете.

          

Кој ја уби креативноста?

Младите се како семе, потребни им се „вода“ и „сонце“ за да растат и да ја развиваат својата креативност. Неопходно е постојано стимулирање на нивните размисли за да се всади желбата за истражување на светот околу нив. Постојано да се „полеваат“ и да се изложуваат на „сонце“. Потребно е спознавање на факторите што влијаат врз развојот на креативноста за да може да се обликуваат на начин што би предизвикувал слобода на младиот ум.

Првиот фактор што влијае врз креативноста кај младите е општата животна средина во државата во која тие растат и се развиваат. Колку таа придонесува или не придонесува за ова – е дискутабилно прашање. Дали ги толерира и соодветно ги охрабрува новите идеи и различното размислување? Прашање што, исто така, не може да се одговори во само неколку реда. Општеството, покрај образованието и самостојното надградување, исто така игра огромна улога при калапењето на младиот дух. Менталитетот, општоприфатените морални закони и норми, а најмногу од сѐ – непосредните учесници во конкретното општество, се „брусачите“ што ја обликуваат мислата.

Вториот фактор е (с)познавањето на технолошката свест кај младите. Како поважен чинител се јавува образовниот систем, кој треба да биде конструиран на таков начин што ќе ги насочува младите креативно да размислуваат. Оттука, начинот на предавање во новите наставни програми, наместо само на пасивно усвојување факти, треба да се засновува на откривање нови знаења и на развој на критичкото размислување. Самата технолошка свест кај младите може да се поттикне преку образовниот систем, со што се добива комбинација што значително може да им помогне на младите да се ослободат од стегите и од униформноста во размислувањето и во конформистичкото прифаќање на фактите. Кога образованието ќе ја интегрира технологијата во својот систем и притоа ќе ја употреби во своја полза, младиот ум ќе биде способен да размислува и подалеку од хоризонтот на околината, односно ќе го постигне она „thinking outside of the box“ (размислување надвор од кутијата).

„Училиштето ме изневери мене, но и јас го изневерив него. Ми здодеа. Наставниците се однесуваа како наредници. Јас сакав да го учам она што сакав да го знам, а тие сакаа да учам за она што ќе ми го дадат на тест. Она што најмногу ме нервираше е компетитивниот систем. Поради ова, не бев вреден за ништо и честопати ми велеа дека треба да го напуштам училиштето“ - Алберт Ајнштајн.

Во Македонија, образовниот систем речиси не ја поттикнува ниту пак ја поддржува креативноста кај младите. Различниот начин на размислување често се смета за ирелевантен, дрзок, па дури и глупав. Уште пред да почне учебната година, однапред се утврдува наставен план што се засновува на способноста на личноста за меморирање. Највисоките оценки им се доделуваат на оние што „најдобро“ ја знаат лекцијата, односно на оние што, горе-долу, ја имаат научено речиси напамет. Ученикот/студентот чија креативност е поразвиена од онаа на другите понекогаш се смета и за извор на вознемирување или на попречување на „нормалниот“ тек на предавањето. Овој систем нема да се смени што поскоро. Ретки се наставниците и професорите што им обрнуваат поголемо внимание на „посебните“ деца. Ретко на кое предавање се толерираат конструктивната забелешка или несогласувањето со изнесените факти. Останува прашањето: како да се поправи ова и како да се врати поддршката за креативните, кои често се нарекувани и претемпераментни за да седат на час?

Она што е потребно е да им се посвети одредено време на младите што искажуваат желба за дискусија на одредена тема гледана од малку поинаков агол. Сѐ помалку има и воннаставни активности што би помогнале во разгорувањето на страста за дознавање нешто ново, за запознавање некоја нова сфера од животот, за нов начин на согледување на нештата. И повеќе од јасно е дека радикални промени, колку и да се потребни, не може, а и нема брзо да се случат. Потребна е постепена промена, како кај образовниот кадар така и во образовниот систем и во наставните содржини. За да се остави простор за критичко размислување, треба да имаме просветни работници што критички ќе размислуваат, учители што постојано ќе прашуваат за да имаат љубопитни ученици и професори што ќе го искажуваат своето двоумење за студентите да почувствуваат дека имаат простор да прашаат и и самите да се двоумат. Така, постепено ќе се трансформира општеството и конформизмот полека ќе почне да се топи.

Прашањата се јасни, одговорите – сè уште нејасни. Кој ја уби креативноста? Кој и како им ја задоволи жедта на младите да се откријат повторно? Како да се врати страста кај младите за себеспознавање, за саморазвивање? Колку ли скриени филозофи и уметници има меѓу нас, заспани во длабок сон, во долгогодишна летаргија, задушени од секојдневните политичко-економски превирања, изгубени на патот кон себекалењето?

Бидете љубопитни. Читајте. Пишувајте. Пејте. Прашувајте. Постојано и насекаде. Не постојат глупави прашања. Самите сме одговорни за сопствениот личен развој и во никој случај не смееме да го оставиме во рацете на општеството, а уште помалку во рацете на образовните институции. Тие може да ни дадат насока, но не и да нè искалапат како уникати. Уникатноста зависи од нас.

Мајка

Мајка.

Тоа е онаа личност што по телефон, на илјадници километри оддалеченост ќе ја сети таа мала трошка тага и ќе те праша за неа. Тоа е онаа личност што од сон се буди за да се осигура дека си покриен/а и не ти е ладно. Тоа е онаа личност што со ноќи ќе бдее будна над тебе, само ти да си добро. Таа е онаа личност што со душа ќе те чека да се вратиш дома. Каде и да си.

Не сум мајка, се надевам дека некогаш ќе бидам, ама нема врска дека кога ќе станеш мајка ќе знаеш како е. Можеби не сосем автентично, ама знам како е. Исто ко што ми е мене. Ме боли ако ја боли нејзе. Те мачи тебе ако ја мачи нејзе. Се радуваш ако ја израдуваш.

И ја сакаш. Бескрајно. Бесконечно. Безрезервно.

Мајка.

To My Mother

By Edgar Allan Poe

Because I feel that, in the Heavens above,

The angels, whispering to one another,

Can find, among their burning terms of love,

None so devotional as that of “Mother,”

Therefore by that dear name I long have called you—

You who are more than mother unto me,

And fill my heart of hearts, where Death installed you

In setting my Virginia's spirit free.

My mother—my own mother, who died early,

Was but the mother of myself; but you

Are mother to the one I loved so dearly,

And thus are dearer than the mother I knew

By that infinity with which my wife

Was dearer to my soul than its soul-life.

Rainbow Dandelion

Somewhere in between of childhood memories

And adolescent world of reality

I stepped on a coloured rainbow tile.

I took off to a cluster of stars

Each one brighter than the other

Showing me the magic of the sky.

Flown and blown away, I realize

People are strange and alienated

From that childhood serenity.

Smile and wave, be kind and brave

To change the world –

Be the kid society has killed in you.

To all the serious faces

This is a mysterious place

And to them, I must say

I’m only a hopeless dreamer.

https://www.youtube.com/watch?v=d2mcaRayYVI

Милион други

Дали проклетово општество ќе прекине да ги маргинализира оние на кои им е најпотребна помош?

Дали глупавава власт ќе прекине со уште поглупавите планови за нова кампања, во која само се серат кој што не направил?

Дали народов конечно ќе се свести дека сите сме исти суштества, од месо и коски и дека парите не те прават подобар човек?

Се помалку се чувствувам како да припаѓам тука. Се помалку имам надеж дека јас можам да градам иднина во гнилава земја. Се помалку верувам. Се помалку сонувам.

Каде си сонце? Каде ти се зраците? Кај ти е сјајот?

Во срцево нож заринкан, во мисливе торнадо лудува.

Што правам јас? Која ми е поентата на мојот живот? Каде сум? Знам само каде сакам да одам. Ништо друго.

https://www.youtube.com/watch?v=FYfzPYEk6jw

Да се биде сонувач, да се биде мечтател денес во нашава гетоизирана „wanna-be“држава, значи намерно да се откажеш од здравиот општествено-прифатениот начин на живот. Значи да не влезеш во општествената машина за калапање на хуманоидни суштества и да отскокнуваш од „нормалните“. T.е. според нив, ти си ненормален/на.

Ако!

Општеството упорно се обидува да ми ги згази амбициите и да ми ги спали соништата. Ако!

Имам уште милион други.